Door een toevallige vondst via YouTube zag ik de volgende film ‘1950s HOMESPUN‘ door Harry Webb. De film, mede gemaakt door Elmer Albinson (destijds directeur van het American Swedish Institute), legt een bijzonder stukje geschiedenis vast.

We maken kennis met Mandelina Oberg, een Zweedse immigrante in Minnesota. Jarenlang stond haar spinnewiel stof te happen op zolder terwijl het drukke leven op de boerderij haar tijd opslokte. Maar de technieken die ze als kind van haar moeder en oma leerde, bleken diep geworteld. Later in haar leven pakte ze de draad letterlijk weer op.

De mohair, het twijnen en spinnen

In de film zien we Mandelina aan het werk met haar Mohair-geit, die haar jaarlijks zo’n 2,5 tot 3 kilo wol levert (afhankelijk van hoe streng de winter is geweest). Ze bereidt de wol voor met kaardeborstels, waarbij ze zorgt dat alle vezels in dezelfde richting komen te liggen. Wat me opviel, is dat ze de wol soms wast en soms ongewassen laat, afhankelijk van het einddoel.

Mandelina hanteert een techniek die sterk lijkt op de longdraw: haar ene hand bepaalt de dikte van de draad, terwijl haar andere hand — met de palm omlaag — de hoeveelheid twist reguleert.

Strengetjes maken op de wolmolen

Voor mij kwam er een ‘eye-opener’ na het twijnen. In plaats van de streng direct vanaf de lazy kate of het spinnewiel op de wolmolen te winden, haalt Mandelina de hele vlucht van het wiel af. Ze houdt deze los in haar hand naast de wolmolen terwijl ze draait. Waarom dit zo slim is? Je hoeft de draad niet meer bij te sturen om te voorkomen dat je een pin mist. Bovendien komt de draad veel ontspannener op de molen te liggen. Voor mij is dit een blijvertje: de lazy kate gebruik ik voortaan alleen nog voor het twijnen!

Wegen en meten

Een ander prachtig stukje oude techniek dat Mandelina laat zien, is de Bismer (in het Engels ook wel de Warp beam scale of primitive balance genoemd). Dit weeginstrument werkt volgens een eeuwenoud principe: de hefboom. Het dikke gedeelte vormt het contragewicht. In de steel zitten inkepingen die het gewicht aangeven. Het was een ontzettend handig hulpmiddel omdat het licht en draagbaar is; je had geen losse gewichten nodig die je kwijt kon raken.

Hoewel veel ervaren spinners en wevers vroeger waarschijnlijk op hun gevoel en jarenlange ervaring vertrouwden, boden deze instrumenten de nodige houvast. Het gewicht van de streng in combinatie met het aantal slagen op de wolmolen, zorgde ervoor dat je nooit voor verrassingen kwam te staan. Zo wist je de strengen wol voldoende waren voor de warp (schering) van een nieuw weefsel.

Weven

In de rest van de video zie je prachtig uitgelegd hoe ze verder haar Zweedse weefgetouw opspant. Je ziet hoe Mandelina, samen met haar man Robert, de warp opzet. Zeker een aanrader om te kijken. We krijgen zelfs in inkijkje in haar huis en welke mooie gewoven kleden hier liggen.

Het slot: De eenvoud herontdekt

Wat me het meest raakt bij het zien van deze beelden, is de diepe kennis die van generatie op generatie is doorgegeven. Mandelina spreekt liefdevol over haar moeder en oma, van wie ze alles heeft geleerd. Het is fascinerend om te zien hoe een ambacht als dit de tijd heeft doorstaan en gelukkig nog steeds springlevend is.

Het herzien van mijn eigen werkwijze — zoals het loskoppelen van de vlucht bij het maken van een streng — heeft me niet alleen een praktisch voordeel opgeleverd, maar ook meer plezier in het proces. Het geeft een gevoel van verbondenheid met de generaties textielkunstenaars die mij voorgingen.